Subwerkgroep Steenuilen

De Steenuil

De Steenuil is de kleinste in ons land voorkomende uil. Door de bolle kop en het relatief dikke verenpak lijken Steenuilen groter dan ze zijn. Het formaat van de Steenuil is vergelijkbaar met dat van een Zanglijster: 21 – 23 cm hoog, met een spanwijdte van 54 – 58 cm. De vrouwtjes zijn meestal iets groter en zwaarder dan de mannetjes, maar in het veld kun je dat verschil niet zien.

Foto’s Monique van Kootwijk

Van steppen naar boomgaarden

Oorspronkelijk komt de Steenuil voor in de half-woestijnen en steppen in de warmere en gematigde delen van Europa, Noord-Afrika en Azië. Door de jarenlange ontbossing en cultivering van Europa zocht de Steenuil nieuwe leefgebieden in West- en Midden-Europa. De soort vestigde zich in appel- en olijfboomgaarden, kurkeiken, steengroeven, rotsformaties en steile wanden. In onze streken zocht het uiltje de weidelandschappen met knotwilgen, extensief gebruikte hoogstamboomgaarden en kleinschalige dorpsranden op. De combinatie van open jachtgebieden met korte vegetatie, nestholten in oude bomen en gebouwen en voldoende zit- en schuilplaatsen maken dit kleinschalige landschap geschikt voor Steenuilen.

Achteruitgang

Rond de jaren ‘40 van de vorige eeuw waren er in Zeeland nog ruim 2200 paar steenuilen. Door oorlogshandelingen, het verlies van het oude cultuurlandschap, de komst van grootschalige landbouw en uitbreiding van wegen en dorpen waren er een halve eeuw later nog maar 25 territoria op Zuid-Beveland overgebleven en één op Walcheren. Ook in Zeeuws Vlaanderen nam de populatie af.

Oprichting STONE

Ook landelijk ging het door dezelfde oorzaken slecht met de Steenuil. Daarom werd in 1996 STONE opgericht ( Steenuil Overleg Nederland. Onder aanvoering van STONE kwamen regionale vogelwerkgroepen en landschapsstichtingen in actie om Steenuilen in kaart te brengen. In samenwerking met agrariërs en terreineigenaren werden nestkasten opgehangen waar natuurlijke broedholtes verdwenen waren.

Zeeuwse maatregelen

In Zeeland werden vanaf 1996 in 10 jaar tijd100 nestkasten geplaatst. Stichting Landschapsbeheer hielp ‘boeren en buienlui’ met herstelmaatregelen voor de Steenuil, zoals onderhoud en aanplant van knotwilgen en hoogstamfruitbomen. Leden van de Vogelwerkgroep gingen in de wintermaanden op pad om de populatie in kaart te brengen.  

Vanaf 2007 gaf Provincie Zeeland subsidie om de Steenuil te behouden. Peter Boelee van bureau Natuurbelevenis was de grote trekker van het behoud van de Steenuil op Zuid-Beveland. Tot nu toe werden in totaal 300 nestkasten geplaatst, verplaatst en gecontroleerd. Eigenaars van grote tuinen en erven werkten graag mee. Het aantal door steenuilen bezette nestkasten nam ieder jaar toe. Het aantal broedende Steenuilen steeg van 7 in 2007 tot 74 in 2025.

Steenuilfonds

In 2016 stopte de provincie Zeeland met de subsidie. Dat leidde tot de oprichting van het Zeeuws Steenuilfonds door liefhebbers van de Steenuil. www.zeeuwssteenuilfonds.nl. Boelee kreeg hulp van andere vrijwilligers bij het plaatsen en controleren van de nestkasten. Alle jonge steenuilen worden elk broedseizoen geringd. Voor hun inzet voor de Steenuil ontvingen Peter Boelee (KNNV Bevelanden) en Alex de Smet (Natuurbeschermingsvereniging de Steltkluut Zeeuws-Vlaanderen) in 2022 samen de Goessche Diep Fondsprijs, van het Prins Bernhard Cultuurfonds.  

2026 = Jaar van de Steenuil

Sovon en Vogelbescherming hebben 2026 uitgeroepen tot Jaar van de Steenuil. Er komt onder meer een onderzoek naar de verschillen in voedselaanbod voor de Steenuil op klei- en zandgronden. Op de zangronden doet hij het namelijk beter dan op klei. Ook is er een erfwijzer in de maak, waarmee je zelf maatregelen kunt treffen die gunstig zijn voor Steenuilen. En iedereen wordt opgeroepen om mee te tellen en waarnemingen door te geven.

/